Verðbólgan

Vísitala neysluverðs (VNV) á Íslandi hefur setið föst yfir verðbólgumarkmiði í tæp fjögur ár. Allir eru með sína kenningu. Seðlabankinn segir þetta spurningu um að fólk trúi á mátt peningastefnunnar. Stjórnarandstaðan segir ríkisútgjöld of mikil. Pópúlistarnir segja að innflutningur fólks hafi drifið upp kostnað. Leigusalarnir segja kröfur verkalýðsfélaganna of miklar. Verkalýðsfélögin segja að leiguverð sé of hátt. Hver greining mætir til leiks með sína uppáhaldslausn tilbúna í vasanum, og hver um sig bendir svo á alla aðra en sitt eigið bakland. Verðbólga virðist alltaf og alls staðar pólitískt fyrirbæri — ekki af því að stjórnmál valdi henni, heldur vegna þess að hver einasta greining litast af pólitík þess sem setur hana fram.

Þjóðir sem við berum okkur gjarnan saman við eru komnar í skjól. Þýskaland, Bretland og Bandaríkin eru öll komin með undirliggjandi verðbólgu aftur í kallfæri við 2%. Á Íslandi mælist VNV enn 5.4%, þar sem þjónusta er í 8.4% og húsnæði yfir 7%. Seðlabankinn hækkaði stýrivexti úr 0,75% upp í 9,25% þegar mest var, lækkaði þá varfærið niður í 7,25%, en sneri svo við blaðinu og hækkaði aftur í 7,50% í mars 2026 — gaf svo út vinnuskýrslu þar sem því var haldið fram að vandinn snúist í grunninn um „veika kjölfestu verðbólguvæntinga“.

Þetta er opinbera greiningin. Hún er röng.

Það sem á eftir fylgir er sakamálasaga. Hagfræðigreiningar græða yfirleitt lítið á umgjörð glæpasögunnar — grunaðir eru of margir og hreinir gagnapunktar of fáir — en íslenska dæmið er óvenju samvinnuþýtt. Hinir grunuðu stilla sér upp í röð, fjarvistarsannanirnar er hægt að krosskeyra við körfu vísitölu neysluverðs, eigin gögn Seðlabankans um lánsfjárflæði og kaupskrá HMS, og sökudólgurinn reynist vera í felum fyrir allra augum. Réttarvinnunni er þegar lokið. Förum yfir þetta skref fyrir skref.